Boekbespreking: Brieven aan mijn leraar

Albert Camus (2026). Brieven aan mijn leraar. Een ode aan de bijzondere band tussen leraar en leerling. Bezige Bij. Vertaald door Tatjana Daan en Jan Pieter van der Sterre. Met een inleiding van Bas Heijne.

Louis Germain was de onderwijzer van de jonge Albert Camus (1913-1960) in Algiers, Algerije, een toenmalige Franse kolonie. Hij had gevochten op de slagvelden in de Eerste Wereldoorlog, waarbij de vader van Camus sneuvelde bij de eerste slag om de Marne. Dit gegeven is de basis  van de pedagogiek van meester Germain: hij neemt zich voor plaatsvervangend te houden van de jongens in zijn klas wier vaders in de loopgraven gestorven zijn. Hij heeft er voor gezorgd dat Camus naar het Lycée in Parijs mocht door hem aan te melden voor een beurs en een toelatingsexamen, dat hij intensief met een viertal leerlingen uit zijn klas voorbereidde. Niet alleen het examen moest gehaald worden, ook de moeder en de oma, die feitelijk de scepter zwaaide in het gezin Camus, moesten overtuigd worden van de capaciteiten van hun (klein)kind. Na de basisschool ‘doorleren’ was alles behalve een uitgemaakte zaak in de familie.

Bas Heine begint zijn essay met ‘Misschien zou ieder van ons zich de vraag moeten stellen: wat hebben anderen betekend in mijn leven? Welk mens heeft voor mij het verschil gemaakt? Zonder wie zou alles er voor mij anders hebben uitgezien? Een uitgestoken hand, een inzicht op het juiste moment, een arm om op te leunen, een genereuze daad – wie.’ Voor Camus is dat meester Germain geweest met wie hij vanaf 1945 tot aan zijn dood in een verkeersongeluk correspondeerde. 

In deze uitgave is die briefwisseling, bestaande uit 7 brieven van de hand van meester Germain en 13 brieven van de hand van Camus gebundeld. Een briefwisseling die blijk geeft van wederzijdse genegenheid en een antwoord geeft op de vraag waarmee Heine zijn essay begint. Camus groeit uit tot een wereldberoemd auteur, met de Nobelprijs in 1957 als erkenning voor zijn nog altijd, zeker ook door jongeren, zeer gewaardeerde werk. Het succes van de recente verfilming van De Vreemdeling (L’étranger) getuigt er bijvoorbeeld van.

Ik beleefde het meeste genoegen aan het hoofdstuk ‘De school’ uit ‘De eerste man’, waarmee deze uitgave afsluit. In het verhaal krijgen we een inkijkje in de dagelijkse praktijk in de klas van meester Germain – in het verhaal ‘Bernard’ genoemd. We ontmoeten de strenge maar rechtvaardige meester die niets toegeeft op het punt van gedrag (hij straft kwistig met ‘de zuurstok’) en zijn lessen levendig en boeiend weet te maken, daarbij regelmatig afwijkend van het leerplan en de normale lesmethodes van de school. Hij gaf zijn leerlingen ‘het gevoel dat ze het waard werden gevonden de wereld te ontdekken, het gevoel dat ze bestonden’. Het was een openbare school en de meester vond dat elke leerling zelf maar moest ontdekken of het geloof in een god iets voor hem was. Als hij zijn Eerste Heilige Communie doet op 12 jarige leeftijd – door oma voorwaardelijk gesteld voor de gang naar het Lycée-, verstijft hij plots, staande in het middenpad en wachtend op de gang naar voren ‘bij het donderende geweld van de losbarstende (orgel)muziek die hem vervulde van angst en een buitengewone vervoering’. Voor Camus betekende dit uiteindelijk dat ‘hij aan het geheimzinnige, stralende leven’ meer dan genoeg had. Verplichte kost in colleges pedagogiek, dit hoofdstuk!

Kees Hamers

Kees Hamers is lerarenopleider levensbeschouwing voor het voortgezet onderwijs.

afbeelding: Magnific