Kennismaken met onderzoek van CRiPS
Als VDLG en netwerken Levensbeschouwing pabo en Levensbeschouwelijke vorming verwelkomden we woensdag 7 oktober Kees de Groot en vier onderzoekers van het Centrum voor Religie in de Publieke Sfeer (CRiPS) van Tilburg University. In februari 2025 ging het centrum van start, met als doel kennis te vergaren over nieuwe verschijningsvormen van religie.
Kees de Groot, als hoogleraar verbonden aan het centrum, verwees bij de start van het webinar naar een bijdrage in Narthex in 2017 waar hij al sprak over de noodzaak van dergelijk onderzoek.
Zijn boek The Liquidation of the Church (2017) ging over de herbestemming van kerken en van de voorwerpen die er te vinden zijn. Religie lijkt op zijn retour, maar niets is minder waar.
Religie is voor velen exotisch verleden geworden, iets dat toebehoort aan thuis, aldus Jedidja van Boven die met Kees de Groot de start verzorgde. We ervaren al snel maatschappelijke (hoog)spanning als religie zich in het publieke domein voordoet. We leven in tijden van ‘religiestress’. Toch ontgaat het ons hoe sterk maatschapppelijke vraagstukken en religie met elkaar verbonden zijn gebleven. Veel minder zichtbaar, maar in de vezels van onze samenleving zit nog genoeg religie.
In het webinar lichtten de aanwezige onderzoekers elk hun onderzoek toe. Een palet aan plekken waar religie zich voordoet in het publieke domein.
Nora Kindermann doet onderzoek naar ‘bekeringservaringen en geloofswegen’ van nieuwe katholieken in Nederland. Een boeiende studie waarin ze via interviews achter motivaties, competenties, handelingen en evaluaties van deze nieuwe gelovigen probeert te komen. Het onderzoek maakt de push- en de pullfactoren richting katholiek geloof duidelijk en helpt typen bekeringsnarratieven te formuleren. Opvallend is dat de tijd van covid (tijd voor bezinning) bij diverse respondenten een rol speelde en verschillende van hen een deradicalisering op maatschappelijke vragen en antwoorden zeggen te hebben ervaren door het gevonden geloof.
Franca Witlox vertelde over haar onderzoek naar waarden, politiek en religie. In een uitgebreide survey onderzoekt ze wat schuilgaat onder het vaak in krantenkoppen opduikende conservatisme, autoritarianisme en christelijk nationalisme. In haar onderzoek zoekt ze antwoord op de vraag hoe waardenformatie totstandkomt. Dat doet ze door te kijken welke invloeden modernisering, globalisering en secularisering op dat proces hebben. Het zijn processen die jongeren niet per se progressiever in hun denken maken. Juist onder hen vindt conservatief en nationalistisch denken ook bodem. Een belangrijke rol bij jongeren speelt de onzekerheid doordat ‘alles kan en mag, maar je moet het wel zelf uitzoeken’. In haar onderzoek kijkt ze in hoeverre de theorie van cultural backlash ook zichtbaar is onder jongeren. Die theorie veronderstelt dat ontwikkelingen als liberale waarden, etnische diversiteit en relatieve deprivatie (ontberingen) doorgaans een tegenreactie ’terug’ veroorzaken. In haar onderzoek bekijkt ze hoe de aantrekkelijkheid van meer autoritaire vormen en minder steun voor het democratisch systeem samenhangen met verschuivingen en de ervaren onzekerheid die ze met zich meebrengt. Breder in de maatschappij zien we het toenemende gebruik van de term joods-christelijke cultuur als cultural identity marker en tegenbeweging.
Kees de Groot doet onderzoek naar ‘de stille invloed van religie’. Binnen maatschappelijke dienstverlening met een christelijke achtergrond zoekt hij naar de beleving door professionals van de oorspronkelijke, religieuze inspiratie van de organisatie. Door het neoliberale loslaten is er meer ruimte om dienstverlening te organiseren. Christelijk geïnspireerde organisaties vervullen hier duidelijk een rol. In zijn onderzoek stelt hij vast welke principes professionals in deze organisaties hanteren in het werk, wat hun reflectie op het werk zegt en welke rol ze religie hierin toekennen. Principes die sterk naar voren komen zijn menselijke waardigheid, verbinding maken, geloof in mensen en waardengestuurd werken. Opvallend is dat de bevraagd professionals het werk ervaren als ‘meer dan werk’ en ze een maatschappelijk vergrootglas op de uitoefening van hun beroep ervaren. Een aantal respondenten kent zorgen om de toekomst van de oorspronkelijke religieuze inspiratie van de organisatie. De rol van religie wordt onder respondenten sterk verschillend beleefd: nauwelijks van invloed, centraal in het werk of juist een tussenpositie (soms komt het van pas, soms niet).
Jedidja van Boven onderzoekt hedendaagse sacralisering. Een begrip dat ze omschrijft als het ontwikkelen van heilige overtuigingen. We zien die maatschappelijk op meerdere terreinen optreden, bijvoorbeeld ten aanzien van economie, marktdenken, geld, mensenrechten. Haar onderzoek richt zich op sacralisering binnen de coachingspraktijk in Nederland. Die is booming, het aantal coaches neemt toe met een recent getal van 125.000 geregistreerden bij de Kamer van Koophandel. Coaching is een onbeschermd beroep. Het wordt maatschappelijk veel positiever beleefd dan psychologische zorg. Mogelijk omdat we bij coaching als deelnemer onze eigen regie meer lijken te behouden. Haar onderzoek geeft inzicht in wat we in onszelf sacraliseren. Wat je zelfsacralisatie zou kunnen noemen. Coachingspraktijken noemen zelfsturing, authenticiteit, potentieel, het zelf, werken aan het ik onder andere vaak als sacrale items. Steeds sterker krijgt het idee dat we alles al in ons hebben, maar moeten leren dat eruit te halen, voet aan de grond. Het onderzoek geeft meer inzicht in het proces van sacralisering ofwel hoe overtuigingen onbevraagbaar kunnen raken.
Romy Oomens onderzoekt of er onder spirituelen ook culturele grenzen te trekken zijn. Vaak worden zij als één, min of meer uniforme groep gezien, met eenzelfde wereldbeeld. Het onderzoek helpt om, met een voorbehoud omdat typen en groepsindelingen constructen zijn, meer onderscheiden groepen te vinden binnen onder wat we ‘spirituelen’ noemen. Op basis van grenzen die respondenten ervaren, komt ze tot omnivoren, mind-body practitioners en een transcendent-spirituele groep die meer traditionele religie en vormen van spiritualiteit combineert. Haar onderzoek geeft meer inzicht in het proces van zelfidentificatie onder spiritueel-georiënteerden en de rol die outgroups (de anderen) hierbij spelen.
Het webinar was anderhalfuur vol nieuwe kennis, die uitnodigt om nog eens samen te doordenken wat die ons zegt voor ons handelen in de klas, in educatie en in studie en onderzoek. Aan deelnemers (en lezers) in elk geval de warme uitnodiging om mee te denken over een eventueel vervolg.
CRiPS organiseert 29 oktober het symposium Religion and Power in Trump’s America
Op 11 december houdt het centrum een symposium Geloof in de Politiek: Oude Tradities en Nieuwe Realiteiten, tegelijk de presentatie van een editie van tijdschrift Religie & Samenleving over geloof in de politiek.
Op de startpagina van het onderzoekscentrum zijn meer informatie over de diverse onderzoeken en een overzicht van publicaties in de media te vinden.
Het centrum is ook te volgen via LinkedIn.
beeld: Drazen Zigic via Magnific