Blog: Vieringen op de middelbare school

‘Vieren’ en de decembermaand zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ook op allerlei scholen wordt daar natuurlijk op de een of andere manier aandacht aan besteed. Ik weet dat veel docenten godsdienst & levensbeschouwing betrokken zijn bij vieringen (en überhaupt bij zaken rondom identiteit op middelbare scholen). 

Daar sta ik zelf altijd wel wat dubbel in. Enerzijds hebben we natuurlijk een bepaalde expertise en past het bij onze interessegebieden. Uit het onderzoek Godsdienst & levensbeschouwing, wat is dat voor vak van Bertram-Troost en Visser (2017) blijkt dat GL-docenten graag aandacht hebben voor dialoog, inspiratie, ontmoeting en religieuze bronnen. Een kerst- of paasviering biedt hier natuurlijk genoeg handvatten voor. Anderzijds zijn uitingen en gesprekken over de identiteit van de school toch ook echt een school-brede zaak. Ik vind niet dat dat het thema te veel (of alleen) op het bordje van de GL docent terecht moet komen. Wat mijns inziens niet meehelpt, is dat het vak alleen wordt aangeboden op scholen binnen het bijzonder onderwijs en daarmee automatisch ook wordt meegenomen als uithangbord van de identiteit. Een mooie reden om het vak ook binnen het openbaar onderwijs uit te rollen, maar dat zullen meer VDLG-leden wel met mij eens zijn. 

Ook ik ben betrokken bij de dagopeningen en vieringen op school. Dat doe ik overigens met plezier en samen met collega’s van andere vakken (en dat vind ik heel belangrijk!). Ik ken ook een school waar de vieringen worden overgelaten aan de nieuwe collega’s (met vast een ervaren collega erbij) om zo het gesprek over de identiteit van de school op gang te brengen. Dat het onderwerp van gesprek is binnen ons vakgebied, blijkt ook uit de docentenmiddag op 5 november jl. in Groningen over vieringen en rituelen. De focus tijdens deze middag lag op de interlevensbeschouwelijke rituelen binnen bijvoorbeeld een sterk gemêleerde scholengemeenschap. 

Zoals ik al aangaf heb ik veel ervaring met het organiseren van vieringen en heb ik daar wel een aantal gedachtes over. Een van de belangrijkste voorwaarden van een geslaagde viering is echter dat het moet passen bij de identiteit van de school. Het is dan ook heel moeilijk om algemene uitspraken te doen over een ‘succesvolle’ viering. 

Vragen die ik wel regelmatig krijg over het thema zijn: Hoe betrek je leerlingen erbij? Wat doen de leerlingen zelf? Welke onderdelen heeft een viering? 

Een viering is in ieder geval altijd een heel waardevol moment voor de school, vind ik. Ik weet ook wel dat niet elke leerling dat zo ervaart, maar het is wel een verbindend socialiserend element tijdens een schooljaar. Zeker na de corona-periode moesten leerlingen weer wennen aan zulke ‘grote’ gemeenschappelijke momenten. Ik merkte bij de laatste vieringen dat er weer iets van ‘gewoonte’ of ‘traditie’ ontstaat. 

We proberen leerlingen te betrekken bij de voorbereiding. Zo benaderen we klas 5 voor de kerstviering en klas 4 voor de paasviering. Daarnaast moedigen we leerlingen aan om zelf met teksten te komen, zelf teksten te schrijven, te dichten, muziek te maken of te dansen. De ene keer lukt dat beter dan de andere keer en we proberen als docenten de rode lijn in het verhaal te creëren of te bewaken. De traditionele verhalen verliezen we niet uit het oog, maar we gaan verrassende invalshoeken ook niet uit de weg (denk aan het perspectief van Herodes met Kerst of Judas met Pasen). We laten de viering ongeveer 20 of 25 minuten duren en zorgen voor strakke overgangen tussen de verschillende onderdelen. Aan de hoeveelheid geluid in de zaal merken we of de viering een succes is, al betekent (in de klas is dat niet anders) wat meer onrust niet meer definitie ook minder betrokkenheid. Van telefoons hebben we geen last meer (‘thuis of in de kluis’) en tassen laten leerlingen staan in het lokaal waar ze daarvoor les hadden. 

Over een week volgt de kerstviering. De contouren van de viering beginnen zichtbaar te worden. Hoewel er in de komende week nog wel gesleuteld moet worden aan teksten, denk ik dat het goed gaat komen. Een leerling uit klas 5 kwam met het voorstel de (kerst)boom centraal te zetten. Daar kunnen we natuurlijk wel een (kerst) boompje over opzetten, dachten wij. Een boom heeft wortels, een stamboom hebben we allemaal en we kunnen ingaan op het Bijbelboek Jesaja (‘maar uit de stronk van Isaï, Jesse, schiet een telg op, een scheut van zijn wortels komt tot bloei’.). In combinatie met drie muziekstukken (door ons schoolkoor en schoolorkest), een zelf geschreven gedicht en een door leerlingen gemaakt filmpje gaan we vast een mooie viering tegemoet. Het zijn hele drukke weken binnen het onderwijs, maar dit ritueel geeft mij toch altijd weer energie. En gelukkig volgt daarna  ‘het ritueel van de kerstvakantie’ (zoals Marcel Elsenaar het noemde in de net verschenen Narthex). Even bijkomen.

Michaël Kruiper is docent religie & levensbeschouwing en maatschappijleer en decaan bij het Willem Lodewijk gymnasium in Groningen.